Quang cảnh Hội thảo khoa học Quốc gia

Với vai trò là tổ chức học thuật tập hợp các cơ sở đào tạo du lịch trên phạm vi cả nước, Câu lạc bộ Khối đào tạo Du lịch thuộc Hiệp hội các Trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam luôn xác định nghiên cứu khoa học, kết nối tri thức và đề xuất các giải pháp phát triển du lịch bền vững là nhiệm vụ trọng tâm. Trên tinh thần đó, Câu lạc bộ đã phối hợp cùng Trường Đại học Hạ Long và Câu lạc bộ Khối đào tạo Văn hóa – Nghệ thuật tổ chức thành công Hội thảo Khoa học Quốc gia “Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững”.

Hội thảo không chỉ quy tụ các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trên cả nước mà còn trở thành diễn đàn học thuật quan trọng nhằm trao đổi những vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra đối với phát triển du lịch di sản trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế. Đặc biệt, thông qua hơn một trăm tham luận khoa học và các phiên thảo luận chuyên sâu, hội thảo đã phản ánh sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy phát triển: từ bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị; từ khai thác tài nguyên sang quản trị tài sản văn hóa; từ phát triển du lịch dựa vào di sản sang phát triển dựa trên giá trị của di sản.

PGS.TS. Triệu Thế Hùng – Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo

Những nội dung được trao đổi tại hội thảo cho thấy du lịch di sản của Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái định vị vai trò của di sản trong chiến lược phát triển ngành, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới về quản trị, chuyển đổi số và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương.

Du lịch di sản đang bước vào giai đoạn phát triển mới

Việt Nam là quốc gia sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú với hàng nghìn di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, lễ hội truyền thống, làng nghề, nghệ thuật trình diễn dân gian cùng nhiều di sản vật thể và phi vật thể được UNESCO ghi danh. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm và các sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng.Tuy nhiên, thực tiễn phát triển thời gian qua cho thấy không ít địa phương vẫn tiếp cận di sản chủ yếu dưới góc độ khai thác tài nguyên du lịch. Nhiều điểm đến tập trung vào gia tăng lượng khách mà chưa thực sự chú trọng đến chất lượng trải nghiệm, năng lực quản trị điểm đến, sức chứa du lịch và lợi ích lâu dài của cộng đồng địa phương.

TS. Nguyễn Đức Tiệp – Hiệu trưởng Trường Đại học Hạ Long phát biểu khai mạc Hội thảo

Từ các tham luận tại hội thảo, một nhận định được nhiều chuyên gia đồng thuận là thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu tài nguyên di sản mà nằm ở việc thiếu các mô hình quản trị hiệu quả để chuyển hóa giá trị di sản thành nguồn lực phát triển bền vững.Nhiều địa phương sở hữu di sản có giá trị đặc biệt nhưng sản phẩm du lịch còn đơn điệu, thiếu tính sáng tạo và chiều sâu văn hóa. Ngược lại, một số nơi lại xuất hiện xu hướng thương mại hóa quá mức, làm suy giảm tính nguyên bản của di sản và ảnh hưởng đến sức hấp dẫn lâu dài của điểm đến.

Trong bối cảnh đó, ngành du lịch cần chuyển từ tư duy “du lịch tại di sản” sang “du lịch dựa trên giá trị di sản”. Điều này đồng nghĩa với việc du khách không chỉ tham quan một công trình kiến trúc hay một lễ hội mà được tiếp cận toàn bộ hệ sinh thái văn hóa của điểm đến, từ ký ức cộng đồng, tri thức bản địa, nghề thủ công truyền thống, nghệ thuật dân gian cho đến lối sống và sinh hoạt của cư dân địa phương.

Đây cũng chính là xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia lựa chọn nhằm gia tăng giá trị cho sản phẩm du lịch văn hóa, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao khả năng chi tiêu của du khách.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tặng hoa chúc mừng

Chuyển đổi số đang tái định hình phương thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Một trong những chủ đề nổi bật được thảo luận tại hội thảo là vai trò của chuyển đổi số trong bảo tồn và khai thác giá trị di sản văn hóa.Nếu như trước đây công nghệ chủ yếu được sử dụng như công cụ quảng bá điểm đến, thì hiện nay công nghệ số đang tham gia trực tiếp vào quá trình nhận diện, lưu trữ, diễn giải và tái hiện các giá trị văn hóa. Các nghiên cứu về bản đồ số di sản sống, số hóa ký ức đô thị, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) hay các nền tảng tương tác số đã cho thấy những hướng tiếp cận mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Đặc biệt, những tham luận liên quan đến truyền thông số và sản phẩm văn hóa sáng tạo cho thấy công nghệ đang mở ra cơ hội lớn để kết nối di sản với thế hệ trẻ. Thông qua các nền tảng số, những giá trị văn hóa truyền thống có thể được lan tỏa rộng rãi hơn, tiếp cận nhiều nhóm công chúng hơn và tạo ra các trải nghiệm mới cho du khách.

Tuy nhiên, hội thảo cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận chuyển đổi số như một công cụ hỗ trợ chứ không phải mục tiêu cuối cùng. Công nghệ không thể thay thế tính xác thực của văn hóa. Việc ứng dụng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị của di sản, tăng khả năng tiếp cận và góp phần bảo tồn các giá trị nguyên bản.Đối với ngành du lịch, đây là bài toán quan trọng trong quá trình xây dựng du lịch thông minh và phát triển các sản phẩm du lịch số trong tương lai.

Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh tặng hoa chúc mừng CLB Khối đào tạo Du lịch

Cộng đồng địa phương phải trở thành trung tâm của phát triển du lịch di sản

Một trong những thông điệp xuyên suốt của hội thảo là không thể xây dựng du lịch di sản bền vững nếu cộng đồng địa phương đứng ngoài quá trình phát triển.

Kinh nghiệm trong nước và quốc tế cho thấy những mô hình thành công đều đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm. Người dân không chỉ là chủ thể nắm giữ di sản mà còn là người bảo vệ, truyền dạy và sáng tạo các giá trị văn hóa. Đồng thời, họ cũng phải là những người được hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động du lịch.

Phiên chuyên đề của CLB Khối Đào tạo Du lịch

Từ góc độ quản trị điểm đến, việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng sẽ giúp nâng cao trách nhiệm trong bảo tồn, giảm thiểu các xung đột lợi ích và duy trì tính nguyên bản của di sản. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với các nguyên tắc phát triển du lịch có trách nhiệm đang được nhiều tổ chức quốc tế khuyến nghị.

Đối với Việt Nam, nơi sở hữu hệ thống di sản đa dạng gắn với nhiều cộng đồng dân tộc và không gian văn hóa đặc sắc, việc phát huy vai trò chủ thể của người dân cần được xem là điều kiện tiên quyết để phát triển du lịch bền vững. Khi cộng đồng thực sự trở thành trung tâm của quá trình phát triển, di sản mới có thể được bảo tồn lâu dài và chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội hiệu quả.

CLB Khối Đào tạo Du lịch trao Chứng nhận kết nạp thành viên

Quảng Ninh và những gợi mở từ mô hình kinh tế di sản

Là địa phương đăng cai tổ chức hội thảo, Quảng Ninh mang đến nhiều kinh nghiệm thực tiễn đáng chú ý về phát triển du lịch dựa trên giá trị di sản.Trong chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, Quảng Ninh đang từng bước xác định kinh tế di sản là một trong những động lực phát triển mới. Với lợi thế sở hữu Vịnh Hạ Long, Yên Tử cùng nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc, địa phương đang hướng tới xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa có chất lượng và khả năng cạnh tranh cao.

PGS.TS. Vũ Văn Viện – Chủ nhiệm Khối đào tạo Du lịch, Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh, Trưởng khoa Du lịch tổng kết Hội thảo

Điều đáng chú ý là cách tiếp cận của Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc khai thác di sản như một tài nguyên du lịch mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái kinh tế di sản, nơi các giá trị văn hóa được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển thông qua giáo dục, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số, kinh tế đêm và các ngành dịch vụ sáng tạo.Những định hướng này phù hợp với xu thế phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới, đồng thời mang đến những gợi mở quan trọng cho các địa phương đang tìm kiếm mô hình phát triển du lịch bền vững dựa trên nền tảng văn hóa.

Trong những năm gần đây, Câu lạc bộ Khối đào tạo Du lịch đã từng bước khẳng định vai trò là diễn đàn học thuật chuyên ngành, thúc đẩy hợp tác giữa các cơ sở đào tạo du lịch trên cả nước, chia sẻ kinh nghiệm đào tạo, nghiên cứu khoa học và gắn kết với thực tiễn phát triển ngành. Việc đồng tổ chức hội thảo quốc gia lần này tiếp tục thể hiện trách nhiệm của Câu lạc bộ trong việc tham gia giải quyết các vấn đề chiến lược của ngành du lịch bằng các luận cứ khoa học và cách tiếp cận liên ngành.

Thông qua hội thảo, nhiều khuyến nghị quan trọng đã được đưa ra liên quan đến hoàn thiện chính sách phát triển du lịch di sản, đổi mới mô hình quản trị điểm đến, ứng dụng chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản. Đây là những nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với công tác đào tạo, nghiên cứu và hoạch định chính sách du lịch trong giai đoạn mới.

Hội thảo Khoa học Quốc gia “Bảo tồn và phát huy các giá trị di saen văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững”

Có thể khẳng định rằng, trong tiến trình phát triển du lịch Việt Nam theo hướng xanh, thông minh và bền vững, các cơ sở đào tạo giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao và các luận cứ khoa học cho ngành. Với vai trò là tổ chức kết nối mạng lưới đào tạo du lịch trên phạm vi cả nước, Câu lạc bộ Khối đào tạo Du lịch sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối học thuật, thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng, tăng cường liên kết giữa đào tạo – nghiên cứu – thực tiễn và đồng hành cùng ngành du lịch trong quá trình chuyển hóa các giá trị văn hóa, di sản thành nguồn lực phát triển bền vững cho đất nước.

Hội thảo đã khép lại, nhưng những vấn đề được đặt ra vẫn tiếp tục mở ra không gian nghiên cứu và hành động mới. Đó cũng chính là giá trị lâu dài của một diễn đàn học thuật quốc gia: không chỉ dừng lại ở việc trao đổi tri thức, mà còn góp phần hình thành những định hướng phát triển cho du lịch Việt Nam trong tương lai.

ThS. Hà Thị Hương – Thư ký CLB Khối Đào tạo Du lịch